Wypróbuj 14 dni za darmo

Bez karty kredytowej

Zacznij

Etat i JDG na zwolnieniu lekarskim

Ksiegobot Sebastian

·

Księgoboty pokazują dwa źródła pracy – etat i działalność gospodarczą – objęte analizą zwolnienia lekarskiego.

Czy można chorować tylko w jednej pracy?

„Na etacie nie mogę pracować, ale firmą mogę przecież zarządzać z domu”. Dla biura rachunkowego to nie jest jeszcze odpowiedź na pytanie o zwolnienie lekarskie. Trzeba rozdzielić trzy kwestie: podleganie ubezpieczeniu chorobowemu, prawo do świadczenia z każdego tytułu oraz czynności faktycznie wykonywane podczas niezdolności do pracy. Brak prawa do zasiłku z JDG nie sprawia, że osobista praca w firmie jest obojętna dla świadczenia z etatu.


Najpierw ustal, czy chorobowe z JDG jest w ogóle możliwe

Pracownik podlega ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo. Przy jednoczesnym prowadzeniu działalności znaczenie ma podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z etatu w przeliczeniu na miesiąc, a nie samo stwierdzenie, że ktoś pracuje na pełny albo niepełny etat. Jeżeli podstawa ta osiąga co najmniej kwotę minimalnego wynagrodzenia, ubezpieczenia emerytalne i rentowe z JDG co do zasady nie są obowiązkowe. Dobrowolne opłacanie tych składek z działalności nie daje w takiej sytuacji możliwości przystąpienia z JDG do dobrowolnego chorobowego. Ustawa przewiduje tę możliwość dla osoby, która obowiązkowo podlega z danego tytułu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Gdy podstawa z etatu jest niższa od wskazanego minimum, obowiązek ubezpieczeń społecznych może powstać także z działalności.

Księgoboty sprawdzają, czy pracownik prowadzący JDG podlega ubezpieczeniu chorobowemu z obu tytułów.

Przykład - Wiktoria. Wiktoria pracuje na część etatu przy digitalizacji zbiorów muzealnych. W ramach JDG odnawia fotografie na zamówienie. Jej podstawa składek z etatu, przeliczona na miesiąc, jest niższa od ustawowego minimum. Biuro sprawdza więc, czy z działalności powstał obowiązek ubezpieczeń społecznych, a następnie, czy i od kiedy Wiktoria została objęta dobrowolnym chorobowym. Dwa źródła przychodów nie są jeszcze dowodem prawa do dwóch świadczeń.

Samo zgłoszenie do chorobowego również nie przesądza o wypłacie zasiłku. Zasadniczy okres wyczekiwania wynosi 30 dni przy ubezpieczeniu obowiązkowym i 90 dni przy dobrowolnym. Ustawa określa zasady zaliczania wcześniejszych okresów ubezpieczenia oraz wyjątki, w których prawo do zasiłku przysługuje bez wyczekiwania. Dlatego w sprawie Wiktorii trzeba sprawdzić również historię ubezpieczenia.


Czy w 2026 r. można wybrać L4 tylko na etat albo tylko na firmę?

W 2026 r. nie ma swobodnego wyboru jednego tytułu, z którego chce się być zwolnionym, po to, by zwyczajnie pracować w drugim. Art. 17 ust. 1c ustawy zasiłkowej stanowi, że gdy osoba spełnia warunki podlegania ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów, niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczy każdego z nich, a zwolnienie wystawia się odrębnie dla każdego tytułu. Odrębne zwolnienia nie oznaczają automatycznie prawa do dwóch zasiłków. Jeżeli JDG nie stanowi drugiego tytułu do ubezpieczeń społecznych, nie należy też mechanicznie wywodzić z tego przepisu obowiązku wystawienia drugiego zwolnienia tylko dlatego, że firma istnieje. Nadal jednak trzeba ocenić osobistą aktywność przedsiębiorcy podczas zwolnienia z etatu.

Przykład - Borys. Borys jest zatrudniony na etacie i prowadzi pracownię wykonującą modele architektoniczne. Nie podlega chorobowemu z JDG, więc nie otrzyma z firmy drugiego zasiłku. Podczas zwolnienia z etatu osobiście projektuje jednak zamówione modele i omawia z klientami odpłatne poprawki. Brak drugiego zasiłku nie wyłącza oceny tych czynności pod kątem prawa do świadczenia z etatu.

Księgoboty wskazują datę 1 stycznia 2027 r. jako początek obowiązywania wyjątku dotyczącego zwolnienia lekarskiego z wybranego tytułu.

Uchwalony wyjątek, który zacznie obowiązywać w 2027 r.

Ustawodawca przewidział zmianę, ale nie stosuje się jej do zwolnień rozliczanych według stanu prawnego na 3 listopada 2026 r. Dodany art. 17 ust. 1d ma pozwolić, na żądanie ubezpieczonego, nie wystawić zwolnienia z określonego tytułu, jeżeli z uwagi na rodzaj pracy można ją w ramach tego tytułu wykonywać. Ustęp 1e określa związany z tym obowiązek poinformowania wskazanego w przepisie płatnika składek o okresie zwolnienia z innego tytułu. Zgodnie z ustawą nowelizującą art. 17 ust. 1d i 1e mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Jest to wyjątek uchwalony, lecz jeszcze nieobowiązujący, a nie rozwiązanie, z którego można korzystać już w 2026 r.


Co zmienia pobyt w szpitalu?

Hospitalizacja nie tworzy dodatkowego ubezpieczenia chorobowego ani prawa do zasiłku z JDG. Zaświadczenie lekarskie może dokumentować pobyt w szpitalu, ale prawo do świadczenia nadal zależy od sytuacji ubezpieczeniowej. Sam pobyt w szpitalu nie oznacza również zasiłku w wysokości 100% podstawy wymiaru. Co do zasady zasiłek wynosi 80%, także podczas hospitalizacji. Ustawa przewiduje 100% w określonych przypadkach, między innymi gdy niezdolność przypada w okresie ciąży albo powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.

Przykład - Nina. Nina pracuje w bibliotece, a jej firma udostępnia klientom sprzęt pomiarowy. Kiedy jest w szpitalu, sprzęt wydaje upoważniona osoba, a należności za wcześniej zawarte umowy wpływają na konto JDG. Dla oceny zwolnienia ważne jest ustalenie, czy Nina sama wykonywała czynności dla klientów. Sam wpływ opłat na konto nie dowodzi jej osobistej pracy.

W rozliczeniu etatu należy ponadto odróżnić wynagrodzenie chorobowe od zasiłku chorobowego. Za początkowy okres niezdolności w roku kalendarzowym pracownik co do zasady zachowuje prawo do wynagrodzenia chorobowego: do 33 dni, a przy szczególnej regule wieku - do 14 dni. Krótszy okres dotyczy niezdolności przypadającej po roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończył 50 lat. Za dalszy okres przysługuje zasiłek na zasadach określonych w odrębnych przepisach.


Czy podczas L4 wolno cokolwiek zrobić dla JDG?

Kluczowe pytanie brzmi: co przedsiębiorca zrobił osobiście, a nie tylko, czy jego firma uzyskała przychód. Art. 17 ust. 1a ustawy zasiłkowej uznaje za pracę zarobkową każdą czynność o takim charakterze, niezależnie od podstawy jej wykonywania. Wyłącza jednak czynności incydentalne, których podjęcia w czasie zwolnienia wymagają istotne okoliczności; polecenie pracodawcy nie może być taką okolicznością. Osobno art. 17 ust. 1b dotyczy działań utrudniających lub wydłużających leczenie albo rekonwalescencję. Z tej kategorii wyłącza zwykłe czynności dnia codziennego oraz wskazane w przepisie czynności incydentalne. Telefon, podpis czy wiadomość do klienta nie są więc ani automatycznie dozwolone, ani automatycznie dyskwalifikujące - wymagają oceny okoliczności.

Przykład - Kamil. Kamil prowadzi warsztaty ceramiczne. Zajęcia odbyły się przed jego chorobą, ale uczestnik zapłacił dopiero podczas zwolnienia. Późniejsza zapłata za ukończoną usługę nie jest sama w sobie dowodem pracy na L4. Inaczej trzeba ocenić sytuację, w której Kamil podczas zwolnienia osobiście prowadzi kolejne odpłatne zajęcia online. Przykład - Michał. Michał jest zatrudniony na etacie i prowadzi firmę wykonującą pomiary terenowe. Podczas zwolnienia po zabiegu kolana nie realizuje nowych zleceń, ale sam przenosi ciężki sprzęt między magazynami. Nawet gdyby nie uznano tego za pracę zarobkową, trzeba osobno ocenić, czy taka aktywność utrudniała leczenie lub rekonwalescencję. To niezależna przesłanka badania prawidłowego wykorzystania zwolnienia.

Księgoboty analizują różne czynności przedsiębiorcy podczas zwolnienia lekarskiego, od kontaktu z klientem po wykonywanie odpłatnych usług.



Kiedy traci się świadczenie?

Jeżeli po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń zostanie stwierdzone wykonywanie pracy zarobkowej albo aktywność niezgodna z celem zwolnienia, art. 17 ust. 1 przewiduje utratę prawa do zasiłku chorobowego za cały okres danego zwolnienia, nie tylko za dzień zakwestionowanej czynności. Nie należy jednak automatycznie rozciągać ustaleń dotyczących jednego zaświadczenia na każde inne zwolnienie. Zasiłek nie przysługuje także w przypadku sfałszowania zaświadczenia lekarskiego.

Wynagrodzenie chorobowe z etatu nie jest poza tymi zasadami. Art. 92 § 3 pkt 2 Kodeksu pracy stanowi, że wynagrodzenie to nie przysługuje w przypadkach, w których pracownik nie ma prawa do zasiłku chorobowego. W konsekwencji nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia może pozbawić pracownika także wynagrodzenia chorobowego za okres objęty danym zwolnieniem.

Zastrzeżenie dotyczące szpitala. W poradniku Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy z kwietnia 2026 r. ZUS wskazuje - powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego - że gdy jedno zwolnienie obejmuje pobyt w szpitalu i niezdolność po wypisie, utrata prawa do zasiłku chorobowego z powodu nieprawidłowego wykorzystania zwolnienia po wypisie dotyczy okresu po wypisie, a nie okresu leczenia szpitalnego. To stanowisko przedstawione przez ZUS, nie dosłowne brzmienie art. 17 ust. 1. Nie należy bez odrębnej oceny przenosić tego szczególnego rozróżnienia na wynagrodzenie chorobowe wypłacane na podstawie Kodeksu pracy.

Ustalenia kontroli opisuje się w protokole; sam protokół nie jest decyzją o utracie zasiłku. Osoba kontrolowana może zgłosić zastrzeżenia i wskazać dowody w terminie 7 dni od otrzymania protokołu lub aneksu. Ustawa przewiduje szczególną regułę dla aneksu sporządzonego już po rozpatrzeniu zastrzeżeń. Protokół może następnie stanowić dowód i podstawę wszczęcia postępowania.


Lista kontrolna dla biura rachunkowego

Przed rozliczeniem przypadku klienta ustal:

  • Podstawę składek z etatu w przeliczeniu na miesiąc i zakres ubezpieczeń społecznych z JDG.

  • Czy i od kiedy klient podlega chorobowemu z działalności, a także czy spełnił warunek wyczekiwania lub zachodzi wyjątek.

  • Okres każdego zwolnienia, ewentualnej hospitalizacji oraz czynności osobiście wykonywane przez klienta. Nie utożsamiaj przychodów firmy z pracą chorego.

  • Rodzaj świadczenia z etatu: wynagrodzenie chorobowe czy zasiłek. Skutki nieprawidłowego wykorzystania zwolnienia oceń także z perspektywy art. 92 § 3 pkt 2 Kodeksu pracy.

  • Dokumenty do zasiłku z JDG. ZUS wskazuje, że przedsiębiorca składa jako wniosek Z-3b albo ZAS-53; nie zakładaj, że zawsze musi złożyć oba formularze. Podstawą dotyczącą postępowania o przyznanie i wypłatę zasiłku jest art. 61b ustawy zasiłkowej, natomiast nazwy formularzy wynikają z informacji ZUS.

  • Adres pobytu podczas zwolnienia. O jego zmianie ubezpieczony informuje zarówno płatnika składek, jak i ZUS nie później niż w ciągu 3 dni od zmiany. Podstawą tego terminu jest art. 59 ust. 5e, a nie art. 61b ustawy zasiłkowej.

Wniosek dla biura: w 2026 r. nie wolno stosować wyjątku dotyczącego pracy z jednego tytułu tak, jakby już obowiązywał. Jednocześnie odrębne tytuły nie gwarantują dwóch świadczeń, a brak zasiłku z JDG nie oznacza, że osobista praca w firmie jest bez znaczenia dla świadczenia z etatu. Materiał ma charakter informacyjny. Ocena konkretnej sytuacji wymaga ustalenia jej okoliczności.

Księgoboty prezentują listę kontrolną dla biura rachunkowego dotyczącą zwolnienia lekarskiego przedsiębiorcy łączącego etat z JDG.


Przy analizie takich przypadków możesz przetestować Księgoboty (ksiegoboty.pl). Po rejestracji dostępny jest 14-dniowy bezpłatny okres testowy.

Ksiegobot Sebastian

Sebastian

Główny Księgowy

Sprawdź to na swoich klientach.

Czternaście dni pełnego dostępu. Zadaj pytanie o realną sprawę z kartoteki i porównaj odpowiedź z tym, co już wiesz.

Bez karty kredytowej · Anuluj kiedy chcesz

xml xml